Ano ang Gayuma?

Ang gayuma ay isang kilalang tradisyon sa Pilipinas, pero iba-iba ang tawag dito depende sa lugar. Sa Tagalog, tinatawag itong gayuma. Sa ilang pamayanang Bisaya at sa ilang bahagi ng Mindoro, kilala naman ito bilang lumay. Sa mga Maranaw, ginagamit ang mga tawag na kakasi o kata-o sa kabakagowi a tao. Magkakaiba man ang tawag at paraan ng paggamit, iisa ang pangunahing layunin ng mga ito: ang mang-akit, magpaamo, o itali ang isang tao sa kaniyang karelasyon.

Mayroon ding tinatawag na bakwit sa mga Bisaya. Ginagamit umano ito ng mga babae noon upang pigilan ang kanilang minamahal na lumayo o magkagusto sa iba. Isa itong uri ng panggagayuma na naglalayong panatilihin ang isang tao sa kanyang karelasyon.

Madalas isipin na ang gayuma ay isang inuming ipinapainom lamang sa taong gustong paibigin, pero marami itong anyo. Maaari itong gawin mula sa iba’t ibang bahagi ng halaman, espesyal na langis, pulbos, dasal, orasyon, mga bagay na dinadala bilang panggayuma, o mga sangkap na nagmula sa katawan, gaya ng kuko at buhok.

Mahalaga rin sa isang charm na bihira, kakaiba, o mahirap makuha ang mga sangkap nito. Isang halimbawa nito ang gayuma mula sa ibong tiwid-tiwid. Kinukuha raw ang ari ng ibon habang buhay pa ito, at kailangan pa rin nitong makalipad pagkatapos. Ibinibilad ito sa araw, pinupulbos, at inihahalo sa sigarilyo. Kapag naamoy ng babaeng minamahal ng lalaki ang usok, doon daw nagsisimulang umepekto ang gayuma. Dahil napakahirap makuha ang sangkap sa paraang ito, pinaniniwalaang mas malakas ang bisa nito.

Matagal nang bahagi ng kultura at paniniwala ng mga Pilipino ang panggagayuma. Sa mga tala mula sa Maynila noong 1611 hanggang 1639, love charms ang pinakamaraming naitalang uri ng folk magic. Ipinapakita nito na matagal nang bahagi ng paniniwala ng mga Pilipino ang gayuma bilang paraan ng pagharap sa mga suliranin sa pag-ibig.

Bunag, G. R. (1915). The charms of the Tagalogs (Tagalog Paper No. 7, Folklore File) [Manuscript]. National Library of the Philippines. https://nlpdl.nlp.gov.ph/OB01/NLPOBMN0037001007.htm

Madale, A. T. (1997). The Maranaws, dwellers of the lake. Rex Book Store. https://books.google.com.ph/books?id=xr8_P6mJ-ZIC

Mawson, S. J. (2023). Folk magic in the Philippines, 1611–39. Journal of Southeast Asian Studies, 54(2), 220–244. https://repositorio.ulisboa.pt/entities/publication/3775df93-3c0a-4796-8b2b-aa94c1cd1b33

Scott, W. H. (1994). Barangay: Sixteenth-century Philippine culture and society. Ateneo de Manila University Press. https://archive.org/details/BarangaySixteenthCenturyPhilippineCultureAndSociety

Zorc, R. D. (2020). Reactions to Blust’s “The resurrection of Proto-Philippines.” Oceanic Linguistics, 59, 394–425. https://www.researchgate.net/publication/349486960_Reactions_to_Blust%27s_The_Resurrection_of_Proto-Philippines